Bộ Công an đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 06 tội danh

Tờ trình Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) dự kiến được Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét cho ý kiến trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, diễn ra đầu tháng 8 tới.

Một trong các định hướng lớn khi sửa Bộ luật Hình sự là các quy định phải bảo đảm tính nghiêm minh để góp phần xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, nhưng đồng thời cũng thể hiện chính sách khoan hồng, tinh thần nhân văn, nhân đạo trong đấu tranh, xử lý tội phạm.

Với định hướng này, Bộ Công an (cơ quan chủ trì soạn thảo) đề xuất thu hẹp quy định áp dụng hình phạt tử hình.Theo lý giải của Bộ Công an, việc bỏ quy định hình phạt tử hình tại một số tội danh sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Đồng thời, quy định này cũng phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ là giảm dần tử hình, chỉ giữ lại đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng và phù hợp với yêu cầu của Công ước Liên Hợp Quốc về quyền chính trị và dân sự mà Việt Nam là thành viên, trong đó khuyến cáo các quốc gia thành viên chỉ áp dụng hình phạt tử hình đối với các “tội ác nghiêm trọng”.

Trên cơ sở đó, Bộ Công an đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội: tội Bạo loạn (Điều 112); tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); tội Mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); tội Chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 423); bỏ một tội danh có hình phạt tử hình do nhập tội Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) vào tội Khủng bố (Điều 299). Với đề xuất này, Bộ luật Hình sự sửa đổi chỉ còn quy định 4 tội danh có hình phạt tử hình, gồm: tội Phản bội tổ quốc (Điều 107); tội Giết người (Điều 123); tội Khủng bố (Điều 299); tội Sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248).

Với hình phạt tiền, Bộ Công an cho rằng các quy định về mức phạt tiền và mức định lượng là tiền trong cấu thành định tội tại một số tội danh theo quy định Bộ luật Hình sự hiện hành chưa phù hợp với sự biến động về giá cả, sự phát triển về điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay.

Cụ thể, mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2013 đến 4/2016 là 1.150.000 đồng; hiện nay là 2.340.000 đồng; dự kiến từ 1/7 sẽ nâng lên 2.530.000 đồng - tăng gấp hơn 2 lần so với cách đây 10 năm. Bên cạnh đó, theo số liệu của cơ quan thống kê, GDP bình quân đầu người năm 2015 theo giá hiện hành ước đạt 45,7 triệu đồng/người, trong khi GDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt 125,5 triệu đồng/người.

Cơ quan chủ trì soạn thảo Bộ luật Hình sự cũng dẫn kết quả sơ bộ Khảo sát mức sống dân cư năm 2025 cho thấy thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành năm 2025 đạt khoảng 5,9 triệu đồng/người/tháng, tăng 9,3% so với năm 2024.

Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng là tiền trong cấu thành định tội tại các tội danh để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội.

Ngoài ra, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi quy định theo hướng mở rộng áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với 12 tội danh hiện hành trong Bộ luật Hình sự, chủ yếu vào các tội về xâm phạm hoạt động tư pháp, ngoài ra còn một số tội thuộc về hôn nhân, gia đình và trật tự quản lý kinh tế….

Theo Bộ Công an, việc mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ nhằm phù hợp với định hướng “giảm hình phạt tù; mở rộng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm”. Quy định này cũng tác động tích cực đến người phạm tội, hạn chế ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập, quan hệ gia đình, thể hiện chính sách nhân văn, nhân đạo của Bộ luật Hình sự.

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi gồm 3 phần, 25 chương, 409 điều. So với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), dự thảo lần này đã bỏ 7 điều luật, bổ sung 12 điều luật mới; sửa đổi, bổ sung 296 điều luật và giữ nguyên 106 điều luật.