Bộ Chính trị đồng ý phân quyền xây dựng thể chế cho đô thị đặc biệt

Sáng 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp cho ý kiến dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển TP HCM, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Theo đó, đô thị đặc biệt là đô thị tầm quốc tế, có năng lực cạnh tranh toàn cầu theo mô hình đa cực, đa trung tâm, có kết cấu hạ tầng và quản trị thông minh, hiện đại; trung tâm điều phối mô hình quản trị; cực đổi mới sáng tạo và hội nhập quan trọng của cả nước.

Đô thị đặc biệt có vai trò dẫn đầu về kiến tạo thể chế, chất lượng phát triển, chuẩn mực quản trị và mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.Dự thảo luật tập trung vào hai nhóm nội dung.

Một là phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.

Hai là thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội…

Đáng chú ý, dự thảo luật trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn.

Bộ trưởng Tư pháp cho biết, việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật. Bộ Chính trị đã cơ bản đồng ý nội dung phân quyền xây dựng thể chế cho đô thị đặc biệt trong dự thảo luật.

Dự thảo quy định theo hướng cho phép TPHCM được điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong triển khai các dự án đầu tư, gắn với chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền thành phố.

Cùng với đó, dự thảo luật tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của thành phố, như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, theo ông Tùng, dự thảo luật thiết kế các quy định theo hướng bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả.

“Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách”, ông Tùng nhấn mạnh.

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho TP HCM và các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt.

Để đảm bảo tính khả thi, Thường trực Ủy ban đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt. Thường trực Ủy ban cũng lưu ý cần quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực.“Mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong việc thực hiện giữa các bộ, ngành, địa phương; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng, ban hành và thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù. Việc này nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các địa phương cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế.

Với việc cho phép Chính phủ ban hành cơ chế, chính sách thí điểm khác hoặc chưa được quy định trong luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu một cách thận trọng.

Theo cơ quan thẩm tra, cần xác định rõ phạm vi, điều kiện, tiêu chí áp dụng và loại trừ một số nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội mà Hiến pháp đã quy định rõ.

Phát biểu tại phiên thảo luận, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Minh cho biết, các cơ chế trao cho TPHCM có ý nghĩa rất quan trọng. TPHCM sẽ tiếp thu các ý kiến tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội và phối hợp cùng cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật.

Ông Minh cũng cam kết TPHCM sẽ sớm ban hành các văn bản hướng dẫn khi dự luật được thông qua, với dự kiến ban đầu khoảng 167 văn bản.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành và những nội dung cơ bản trong dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Ông đề nghị các cơ quan liên quan tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất sắp diễn ra.