Bãi bỏ công chứng bắt buộc mua bán xe: Đột phá từ tư duy hậu kiểm

Trong bối cảnh chuyển đổi số, đề xuất bãi bỏ thủ tục này để chuyển sang cơ chế xác thực qua VNeID và quản lý bằng dữ liệu số được kỳ vọng sẽ tiết kiệm số tiền lớn mỗi năm, đồng thời trả lại bản chất tự nguyện cho các giao dịch dân sự.

Nhiều năm qua, quy định bắt buộc công chứng hợp đồng mua bán xe được duy trì với mục tiêu bảo đảm an toàn pháp lý.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ kinh tế và hành chính, quy định này đang bộc lộ những bất cập.

Theo ước tính, với lượng giao dịch xe cũ khổng lồ mỗi năm, tổng chi phí công chứng mà người dân và doanh nghiệp phải chi trả là con số lớn.

Đây thực chất là một loại phí hành chính cứng, trực tiếp làm tăng giá thành giao dịch. Đáng nói hơn, có những phương tiện giá trị thấp nhưng chủ sở hữu vẫn phải thực hiện quy trình công chứng phức tạp, chịu phí cố định cùng chi phí đi lại, chờ đợi.

Điều này không chỉ gây phiền hà mà còn đi ngược lại tinh thần cải cách thủ tục hành chính, làm chậm nhịp độ lưu thông tài sản trong nền kinh tế.

Việc buộc người dân phải đến trực tiếp Văn phòng công chứng trong giờ hành chính để xác minh những thông tin mà Nhà nước vốn đã nắm giữ trong cơ sở dữ liệu là một sự lãng phí nguồn lực xã hội không đáng có.

Hiện nay, theo Điều 40 và 42 Luật Công chứng, các giao dịch động sản có đăng ký vẫn phải trải qua quy trình xác minh nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, một thực tế tréo ngheo là khi thực hiện thủ tục sang tên tại cơ quan Công an, lực lượng chức năng lại tiến hành kiểm tra, xác minh lại một lần nữa về tình trạng pháp lý của xe và chủ thể.

Như vậy, người dân đang phải chịu cảnh xác thực tại Văn phòng công chứng và xác thực tại cơ quan đăng ký. Sự trùng lặp này không mang lại giá trị gia tăng tương xứng mà chỉ làm dày thêm hồ sơ giấy tờ.

Trong kỷ nguyên số, khi ứng dụng VNeID và chữ ký số cá nhân đã phổ cập, việc xác thực danh tính hoàn toàn có thể thực hiện tức thời trên môi trường điện tử.

Khi dữ liệu dân cư và dữ liệu phương tiện đã được liên thông, việc đối chiếu thủ công qua bên thứ ba (công chứng) trở nên lạc hậu, phản ánh tư duy quản lý nặng về tiền kiểm, thiếu tin tưởng vào công nghệ.

Bản chất của hợp đồng mua bán xe là sự thỏa thuận tự nguyện giữa các bên. Đề xuất chuyển từ cơ chế tiền kiểm (buộc công chứng mới được giao dịch) sang hậu kiểm (đăng ký quyền sở hữu và xử lý khi có tranh chấp) là bước đi đúng đắn nhằm tôn trọng quyền tự do dân sự.

Những lợi ích cốt lõi khi thực hiện hậu kiểm qua VNeID là sẽ cắt giảm phí công chứng và chi phí cơ hội cho xã hội.

Dữ liệu số giúp loại bỏ tình trạng giả mạo giấy tờ, ký khống hợp đồng. Giảm tải áp lực cho các văn phòng công chứng và cơ quan hành chính. Tạo động lực để người dân sử dụng định danh điện tử trong đời sống.

Việc mạnh dạn cắt bỏ công chứng bắt buộc không đơn thuần là giảm bớt một loại giấy tờ, mà là sự thay đổi căn bản về tư duy quản lý. Lấy người dân làm trung tâm, lấy dữ liệu làm nền tảng.

Khi Nhà nước đóng vai trò giám sát thay vì can thiệp sâu vào từng giao dịch dân sự thuần túy, nền hành chính sẽ trở nên chuyên nghiệp và gần dân hơn.