Bài 1: Miễn học phí – Giảm gánh nặng kinh tế cho hàng triệu gia đình

LTS: Miễn học phí là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, được chỉ đạo chặt chẽ bởi Ban Bí thư và Tổng Bí thư Tô Lâm, chính sách miễn học phí được đánh giá là nhân văn, nhận được sự đồng tình, ủng hộ của hàng triệu người dân, phụ huynh cũng như những người công tác trong ngành Giáo dục. Chính sách thể hiện tính đột phá, là bước tiến quan trọng, đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục cho tất cả học sinh, nhất là những học sinh ở vùng nông thôn, miền núi, hải đảo. Loạt bài viết về “Miễn học phí” của Pháp luật Plus – Báo Pháp luật Việt Nam sẽ giúp chúng ta hiểu hơn về chính sách được người dân cả nước đồng lòng, phấn khởi và mong đợi.

Thành quả đầu tiên gặt hái được

Trong phiên thảo luận sáng ngày 9/11/2024 về Dự thảo Luật Nhà giáo, Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng, định hướng phổ cập giáo dục rồi thì phải "tiến dần lên" theo hướng “các cháu đến tuổi đi học phải được đến trường”. "Nếu tiến lên nữa thì Nhà nước phải nuôi, tiến tới miễn học phí, nuôi ăn các cháu ở tuổi đi học. Tiến bộ là phải ở mức độ như vậy" - Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh.

Và sau hơn 3 tháng kể từ phát biểu này của Tổng Bí thư Tô Lâm, tại phiên họp ngày 28/2/2025, Bộ Chính trị quyết định miễn học phí cho học sinh từ mầm non đến hết THPT công lập trên toàn quốc, bắt đầu từ năm học 2025-2026.

Để có quyết định quan trọng như vậy, Bộ Chính trị đã đánh giá kết quả triển khai bước đầu việc thực hiện Nghị quyết 18 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đặc biệt là yếu tố về nguồn lực tài chính.

Việc xây dựng một Nhà nước tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả thể hiện qua những quyết sách mang lại những gì có lợi nhất cho người dân. Trong đó, chính sách miễn học phí nêu trên là thành quả đầu tiên gặt hái được.

Trước đó, cuối tháng 5/2024, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu các địa phương thực hiện chính sách miễn/giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập cũng như tiền đóng học phí theo đúng quy định tại Nghị định 81.

Ngoài ra, Bộ GD&ĐT còn đề nghị các Bộ, cơ quan TƯ, UBND các tỉnh/ TP trực thuộc TƯ chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan và cơ sở giáo dục nghiêm túc thực hiện quy định đối với các khoản thu trong lĩnh vực GD&ĐT năm học 2024-2025.

Đến ngày 18/9/2024, Bộ GD&ĐT có công văn gửi UBND cấp tỉnh về việc hỗ trợ học phí cho học sinh do ảnh hưởng nặng nề vì bão lũ; Đề nghị các địa phương căn cứ mức độ thiệt hại của người dân sau bão lũ, xem xét miễn/giảm học phí cho học sinh.

Thực hiện yêu cầu trên, nhiều địa phương đã chủ động miễn/giảm học phí cho học sinh phổ thông trong năm học 2024-2025 gồm Quảng Ninh, Hải Phòng, Yên Bái, Quảng Nam, Khánh Hòa, Đà Nẵng, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Vĩnh Phúc, TP HCM…. Tuy vậy, vẫn còn nhiều học sinh ở địa phương khác phải đóng học phí.

Việc nhiều địa phương miễn học phí cho học sinh trường công lập là tín hiệu đáng mừng, người dân ở các tỉnh/TP đó giảm bớt lo âu chuyện học hành cho con em mình, tạo sự tiếp cận bình đẳng tới giáo dục cho học sinh thuộc mọi tầng lớp trong xã hội.

Hơn hết, thể hiện tính ưu việt của chế độ mà chúng ta đã khẳng định trong Hiến pháp, trong Luật Giáo dục 2019. Để câu "GD&ĐT là quốc sách hàng đầu" không chỉ là khẩu hiệu.

Có thể nói, việc một số tỉnh/TP miễn/ giảm học phí bước đầu đã thấy dấu hiệu tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, tạo động lực cho sự phát triển của thế hệ trẻ cũng như đáp ứng yêu cầu của thời đại mới.

Hơn 23 triệu học sinh được hưởng lợi

Từ lâu, học phí ảnh hưởng tới hầu hết các gia đình và là vấn đề được xã hội quan tâm mỗi khi bắt đầu năm học mới.

Ngay khi biết tin miễn học phí từ tháng 9/2025, người dân cả nước vui mừng vì nhiều lý do, đặc biệt là sẽ giảm gánh nặng kinh tế cho hàng triệu gia đình, chủ yếu các hộ ở vùng nông thôn, miền núi, hải đảo.

Theo thống kê, hiện cả nước có 23,2 triệu học sinh (chưa bao gồm học sinh học tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên).

Vậy, hơn 23,2 triệu học sinh sẽ được hưởng lợi từ chính sách miễn học phí, điều này không chỉ mang lại niềm vui lớn cho phụ huynh mà còn có ý nghĩa sâu sắc đối với đội ngũ giáo viên và toàn bộ hệ thống giáo dục Quốc gia.

Là địa phương có quy mô giáo dục lớn nhất cả nước, hiện, Hà Nội có hơn 2.900 trường học với hơn 2,3 triệu học sinh mầm non, phổ thông. Theo tìm hiểu của Pháp luật Plus, tại khu vực nội thành Hà Nội, đời sống của nhiều gia đình còn khó khăn, học phí hàng tháng của con là gánh nặng.

Chị Nguyễn Linh Nga (phụ huynh học sinh Trường THPT Đoàn Kết, quận Hai Bà Trưng) cho biết, quyết sách miễn học phí rất đúng đắn vì giữa TP còn nhiều gia đình khó khăn.

Điều này giúp gia đình chị Nga bớt lo nghĩ về tiền học phí của con, hơn hết, cho thấy sự quan tâm thiết thực của Đảng, Nhà nước đối với an sinh xã hội.

“Vợ chồng tôi làm công nhân, lương ba cọc ba đồng, khi biết tin học sinh được miễn học phí thì vui mừng khôn xiết. Tôi thấy, chính sách này mang lại những tích cực cho nền giáo dục nước nhà khi những gia đình khó khăn không phải chạy vạy lo tiền học phí cho con, học sinh cũng không phải bị giáo viên nhắc nhở khi chậm đóng học phí” – chị Nga bày tỏ.

Không gặp áp lực tài chính nhưng khi biết học sinh được miễn học phí từ năm học tới, anh Triệu Nhật Phong (Mỹ Đình, Nam Từ Liêm) phấn khởi. Theo anh Phong, miễn học phí có tác động lớn tới các gia đình học sinh trong TP Hà Nội.

Với những gia đình kinh tế ổn định, có thể học phí của học sinh không phải quá lớn nhưng với những gia đình khó khăn hay gia đình 2-3 con thì đó là cả vấn đề cần lo nghĩ, nhất là dịp đầu năm học mới.

Anh Nhật Phong mong muốn Nhà nước có nhiều chính sách nhân văn hơn nữa để hỗ trợ học sinh, đặc biệt học sinh ở vùng cao, vùng khó khăn.

Là công nhân trên địa bàn tỉnh Bình Dương, chị Nguyễn Thị Ánh (nhân viên công ty Shyang Hung Cheng) vui mừng vì chi phí nuôi con sẽ giảm được phần nào.

Chị thầm cảm ơn Đảng, Nhà nước vì chính sách miễn học phí đã giảm bớt phần nào gánh nặng kinh tế. “Vợ chồng đều là công nhân, mỗi tháng ngoài đóng tiền thuê trọ, còn tiền ăn, tiền điện, tiền nước, tiền xăng xe đi lại… tất cả đều trông chờ vào đồng lương ít ỏi. Đọc tin học sinh được miễn học phí, tôi xúc động rơi nước mắt” – chị Ánh tâm sự.

Không chỉ phụ huynh mà giáo viên cũng "ấm lòng" khi biết tin miễn học phí. Cô Nguyễn Thị Bình (giáo viên tại Can Lộc, Hà Tĩnh) vui mừng trước quyết định trên.

Cô Bình chia sẻ: “Như trước đây, với đồng lương ít ỏi của vợ chồng tôi, mỗi tháng đều phải thắt chặt chi tiêu để nuôi 3 chị em, giờ miễn học phí thì xem như số tiền đó sẽ thêm thùng sữa cho em út.

Miễn học phí sẽ giảm gánh nặng tài chính cho gia đình tôi cũng như nhiều phụ huynh khác; Có thể khuyến khích nhiều gia đình sinh con và đầu tư hơn vào con cái, góp phần duy trì cơ cấu dân số ổn định, đảm bảo lực lượng lao động dồi dào trong tương lai…. Ngoài ra, còn tạo môi trường học tập tích cực và nâng cao chất lượng giảng dạy. Tôi có thể tập trung vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy, giúp học sinh tiến bộ mỗi ngày”.

Cô Bình chỉ ra nhiều trường hợp ở Hà Tĩnh phải nghỉ học giữa chừng khi cha mẹ không đủ tiền cho con đi học. Thậm chí, có em vừa học xong lớp 9 đã phải vào miền Nam làm thuê, gửi tiền về cho cha mẹ để nuôi 3 em.

Theo chia sẻ của nhiều phụ huynh, học sinh, miễn học phí sẽ giảm gánh nặng kinh tế cho những gia đình khó khăn, để các em học sinh đều được đến trường...Từ đó, tạo nền móng vững chắc để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước.

Về lâu dài, chính sách này tác động tích cực đến tỉ lệ sinh và cơ cấu dân số khi nhiều Quốc gia đang đối mặt với tỉ lệ sinh thấp và già hóa dân số, gây áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và lao động. Và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này khi tỷ lệ sinh có dấu hiệu giảm, đặc biệt tại các TP lớn do áp lực kinh tế.

Quyết định miễn toàn bộ học phí cho học sinh từ Mầm non đến hết THPT công lập trên toàn quốc được đánh giá là nhân văn, hợp lòng dân. Hơn nữa, còn tạo động lực cho giáo viên khi nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước để đảm bảo chất lượng giảng dạy; Còn phía phụ huynh không phải lo lắng về học phí, tập trung hơn vào việc hỗ trợ con em mình trong quá trình học tập.