Bác sĩ khuyến cáo Adenovirus có thể gây biến chứng nặng ở trẻ nhỏ nếu phát hiện muộn

Triệu chứng đa dạng, dễ nhầm với nhiều bệnh khác

Theo bác sĩ Nguyễn Sỹ Đức – Phó Trưởng khoa Bệnh nhiệt đới – Bệnh viện Nhi Hà Nội, Adenovirus là một nhóm virus có khả năng gây nhiễm trùng ở nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể. Virus có hơn 50 typ huyết thanh có thể gây bệnh ở người, trong đó nhiều typ thường gặp ở trẻ nhỏ. Sau khi mắc bệnh, trẻ chỉ hình thành miễn dịch với đúng typ virus đã nhiễm, không có miễn dịch chéo với các typ khác. Chính vì vậy, trẻ vẫn có thể mắc Adenovirus nhiều lần trong những năm đầu đời.

Độ tuổi mắc bệnh nhiều nhất là từ 6 tháng đến 5 tuổi, trong đó trẻ dưới 2 tuổi có nguy cơ cao hơn do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Những trẻ sinh non, mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính, suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ diễn biến nặng hơn khi nhiễm virus này.

Triệu chứng lâm sàng của nhiễm Adenovirus rất đa dạng, phụ thuộc vào cơ quan bị tổn thương cũng như typ virus gây bệnh. Phần lớn trẻ khởi phát bằng sốt, có thể sốt cao từ 39-40 độ C và kéo dài nhiều ngày. Trẻ thường kèm theo ho, chảy mũi, nghẹt mũi, đau họng hoặc viêm amidan có giả mạc trắng khiến nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn với viêm họng do vi khuẩn.

Một số trẻ xuất hiện viêm kết mạc với biểu hiện mắt đỏ, chảy nước mắt, nhiều ghèn nhưng thường không đau nhiều. Nếu virus gây tổn thương đường tiêu hóa, trẻ có thể bị đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy nhiều lần trong ngày, làm tăng nguy cơ mất nước nếu không được bù nước đầy đủ.

Đối với các trường hợp viêm phổi do Adenovirus, trẻ có thể có biểu hiện ho nhiều, sốt kéo dài, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, khó thở và giảm oxy máu. Đây là nhóm bệnh nhân có nguy cơ gặp các biến chứng nặng như suy hô hấp, tổn thương phổi kéo dài hoặc để lại di chứng hô hấp về sau nếu không được điều trị tích cực.

Bác sĩ Đức cho biết, ở những trường hợp nhẹ, việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên biểu hiện lâm sàng kết hợp với quá trình thăm khám. Không phải tất cả trẻ nghi ngờ nhiễm Adenovirus đều cần thực hiện xét nghiệm.

Trong những trường hợp bệnh nặng, kéo dài, có nhiều biến chứng hoặc cần xác định nguyên nhân để phục vụ điều trị, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm sinh học phân tử (PCR) nhằm phát hiện Adenovirus trong bệnh phẩm. Xét nghiệm định lượng PCR cũng có thể hỗ trợ đánh giá đáp ứng điều trị ở một số trường hợp đặc biệt.

Lây lan nhanh trong cộng đồng

Nguồn lây chủ yếu là người mắc bệnh hoặc người mang virus. Adenovirus lây qua các giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi, nói chuyện; đồng thời có thể lây qua đường phân - miệng, dịch tiết mắt hoặc các đồ dùng, bề mặt bị nhiễm virus như đồ chơi, khăn mặt, cốc uống nước, tay nắm cửa...

Theo các bác sĩ, Adenovirus có khả năng tồn tại khá lâu ngoài môi trường và có sức đề kháng tương đối tốt, vì vậy rất dễ bùng phát tại trường học, nhà trẻ và trong gia đình nếu các biện pháp vệ sinh không được thực hiện nghiêm túc.

Không tự ý dùng kháng sinh

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với Adenovirus. Việc điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng, nâng đỡ thể trạng và theo dõi sát diễn biến bệnh.

Khi trẻ sốt, phụ huynh cần sử dụng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ, cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước, bổ sung điện giải nếu có nôn hoặc tiêu chảy, đồng thời duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp. Đối với trẻ có biểu hiện viêm đường hô hấp, cần vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý; trường hợp viêm kết mạc phải sử dụng thuốc nhỏ mắt theo chỉ định chuyên môn.

Các bác sĩ đặc biệt khuyến cáo phụ huynh không tự ý sử dụng kháng sinh khi trẻ sốt hoặc ho kéo dài. Adenovirus là bệnh do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị, chỉ được sử dụng khi có bội nhiễm vi khuẩn và phải có chỉ định của bác sĩ. Việc lạm dụng kháng sinh có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc và gây nhiều tác dụng không mong muốn.

Bên cạnh đó, phụ huynh cũng không nên tin vào các loại thuốc hoặc bài thuốc được quảng cáo là "đặc trị virus" khi chưa có bằng chứng khoa học về hiệu quả và độ an toàn.

Biện pháp phòng bệnh

Hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh Adenovirus được sử dụng rộng rãi cho trẻ em. Do đó, các biện pháp phòng bệnh không đặc hiệu vẫn là giải pháp hiệu quả nhất nhằm hạn chế sự lây lan của virus.

Khi trẻ có biểu hiện mắc bệnh, phụ huynh nên cho trẻ nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với người khác cho đến khi khỏi bệnh. Trẻ và người chăm sóc cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp, không dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, bát, thìa hoặc các vật dụng cá nhân.

Đồng thời, cần thường xuyên vệ sinh đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và các bề mặt tiếp xúc bằng các dung dịch khử khuẩn phù hợp. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, cho trẻ vận động hợp lý, ngủ đủ giấc và giữ môi trường sống thông thoáng cũng góp phần nâng cao sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh.

Bác sĩ Nguyễn Sỹ Đức khuyến cáo, mặc dù đa số trường hợp nhiễm Adenovirus có diễn biến lành tính, phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ sốt cao kéo dài, ho nhiều hoặc có các biểu hiện bất thường về hô hấp, tiêu hóa và mắt.

Việc phát hiện sớm, chăm sóc đúng cách, tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế và đưa trẻ đến cơ sở khám chữa bệnh khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp hạn chế nguy cơ biến chứng, đồng thời góp phần kiểm soát sự lây lan của bệnh trong cộng đồng, bảo vệ sức khỏe trẻ em, đặc biệt trong thời điểm giao mùa khi các bệnh truyền nhiễm có xu hướng gia tăng.