69 năm, ngày Bác Hồ về thăm quê hương Kim Liên

Ngày 14/6/1957 đã trở thành một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh và trong lịch sử quê hương Nghệ An.

Sau hơn nửa thế kỷ xa cách, Người trở lại Kim Liên - nơi đã sinh thành, nuôi dưỡng tuổi thơ và góp phần hình thành những giá trị nền tảng của một nhân cách vĩ đại.

Đối với đồng bào Nghệ An, đó là niềm vinh dự và xúc động lớn lao khi được đón vị lãnh tụ kính yêu trở về quê hương.

Nhưng nhìn từ chiều sâu lịch sử và văn hóa, chuyến thăm quê lần thứ nhất năm 1957 không chỉ là cuộc trở về của một người con xa quê mà còn là cuộc hội ngộ đầy ý nghĩa giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh với chính cội nguồn văn hóa đã hun đúc nên tâm hồn, nhân cách, tư tưởng và khát vọng cứu nước của Người.

Sau 69 năm, sự kiện ấy vẫn gợi mở nhiều suy ngẫm sâu sắc về vai trò của quê hương, gia đình và truyền thống văn hóa dân tộc trong việc hình thành nhân cách con người; đồng thời giúp chúng ta hiểu rõ hơn những yếu tố đã góp phần làm nên Hồ Chí Minh - lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam, Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới.

Cuộc trở về mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt

Tháng 6 năm 1957, khi miền Bắc đang bước vào thời kỳ khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng cuộc sống mới sau chiến tranh, Chủ tịch Hồ Chí Minh thực hiện chuyến công tác về Nghệ An.

Trong chương trình làm việc ấy, Người trở về thăm quê hương Kim Liên - nơi lưu giữ những ký ức đầu đời và những năm tháng tuổi thơ của mình.

Kể từ ngày theo gia đình vào Huế năm 1906, chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành đã rời quê hương để bước vào hành trình lớn của cuộc đời.

Từ Bến Nhà Rồng năm 1911, Người ra đi tìm đường cứu nước, bôn ba qua nhiều quốc gia, nhiều châu lục để tìm con đường giải phóng dân tộc.

Năm 1941, Người trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Người, dân tộc ta làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; tiếp đó là thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, mở ra một thời kỳ phát triển mới của đất nước.

Bởi vậy, chuyến về thăm quê năm 1957 là cuộc trở về sau hơn nửa thế kỷ xa cách của một người con đã dành trọn cuộc đời cho độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.

Đó không đơn thuần là sự trở lại của một cá nhân với nơi mình sinh ra, mà còn là cuộc gặp gỡ giữa hiện tại và quá khứ, giữa vị lãnh tụ của dân tộc với mảnh đất đã góp phần hình thành nên những giá trị nền tảng của cuộc đời mình.

Khi đặt chân lên quê hương, gặp lại bà con làng xóm, nhìn lại ngôi nhà tranh ở Làng Sen, những hàng cau trước ngõ, những lối đi quen thuộc và những kỷ vật gắn bó với tuổi thơ, Bác Hồ không chỉ trở về với ký ức thân thương mà còn trở về với chính cội nguồn văn hóa đã theo Người trong suốt hành trình hoạt động cách mạng.

Trở về mảnh đất đã sinh thành và nuôi dưỡng tuổi thơ mình sau hơn nửa thế kỷ bôn ba vì nước, vì dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh xúc động bày tỏ tình cảm với quê hương qua những câu thơ:

“Quê hương nghĩa trọng tình cao,

Năm mươi năm ấy biết bao nhiêu tình.”

Hai câu thơ ngắn gọn nhưng chứa đựng tình cảm sâu nặng của Người đối với quê hương. Đó là tình cảm của một người con luôn mang quê hương trong trái tim mình, dù đã đi qua biết bao biến cố lịch sử và trải qua hành trình hoạt động cách mạng đầy gian lao.

Điều đặc biệt là trong những cuộc gặp gỡ cán bộ và nhân dân Nghệ An, Bác không nói nhiều về những chặng đường vẻ vang của bản thân.

Người dành sự quan tâm tới đời sống nhân dân, tới sản xuất, giáo dục, y tế và công cuộc xây dựng quê hương.

Những lời căn dặn của Người về tinh thần đoàn kết, lao động, tiết kiệm, chăm lo đời sống nhân dân tiếp tục thể hiện nhất quán tư tưởng “lấy dân làm gốc” đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh.

Cuộc hội ngộ với những giá trị đã làm nên Hồ Chí Minh

Nếu chuyến thăm quê năm 1957 mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt thì ở góc độ văn hóa, đó còn là cuộc hội ngộ với những giá trị đã góp phần làm nên Hồ Chí Minh.

Cuối thế kỷ XIX, Kim Liên là một làng quê giàu truyền thống văn hóa của vùng đất Nghệ An. Cuộc sống vật chất còn nhiều khó khăn nhưng đời sống tinh thần hết sức phong phú.

Đó là quê hương của truyền thống hiếu học, lòng yêu nước, tinh thần vượt khó, ý thức cộng đồng và tình nghĩa làng xóm bền chặt.

Chính trong môi trường ấy, cậu bé Nguyễn Sinh Cung đã lớn lên và tiếp nhận những bài học đầu đời về đạo lý làm người, tình yêu quê hương và trách nhiệm đối với dân tộc.

Trong gia đình, Người được giáo dục bởi những tấm gương mẫu mực. Từ thân phụ là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc - người luôn đau đáu trước nỗi khổ của nhân dân và vận mệnh đất nước, Người sớm hình thành ý thức trách nhiệm đối với dân tộc và tinh thần gần dân, trọng dân.

Từ thân mẫu là bà Hoàng Thị Loan - người phụ nữ giàu đức hy sinh, cần cù và nhân hậu, Người được nuôi dưỡng bằng tình yêu thương, lòng nhân ái và những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam.

Gia đình bên ngoại cũng để lại những dấu ấn sâu sắc trong tuổi thơ của Người. Những năm tháng sống tại quê ngoại Hoàng Trù đã giúp Nguyễn Sinh Cung sớm cảm nhận được nếp sống giản dị, đức tính cần kiệm và sự gắn bó với những người lao động nghèo.

Chính môi trường gia đình đậm đà tình nghĩa ấy đã góp phần bồi đắp ở Người lòng nhân hậu, sự cảm thông sâu sắc đối với nhân dân lao động và tình yêu thương con người.

Cùng với sự giáo dục của gia đình, không gian văn hóa làng Sen tiếp tục bồi dưỡng những giá trị tốt đẹp của truyền thống dân tộc.

Những câu hát ví, giặm đằm thắm, những câu chuyện về các bậc anh hùng dân tộc, truyền thống hiếu học của quê hương, tinh thần tương thân tương ái của cộng đồng làng xã đã thấm sâu vào tâm hồn tuổi thơ của Nguyễn Sinh Cung.

Có thể nói, trước khi trở thành Nguyễn Ái Quốc, trước khi tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin và tìm ra con đường giải phóng dân tộc đúng đắn, Người đã được chuẩn bị một nền tảng văn hóa dân tộc vững chắc từ chính quê hương Kim Liên.

Những giá trị ấy trở thành hành trang tinh thần theo Người suốt cuộc đời hoạt động cách mạng.

Bởi vậy, cuộc trở về năm 1957 không chỉ là cuộc gặp gỡ với quê hương mà còn là cuộc hội ngộ với những giá trị văn hóa, đạo đức và nhân văn đã góp phần làm nên Hồ Chí Minh.

Từ cội nguồn Kim Liên đến tầm vóc Hồ Chí Minh

Một trong những giá trị đặc sắc làm nên tầm vóc Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại.

Từ quê hương Kim Liên, Người mang theo hành trang là lòng yêu nước, tình yêu thương con người, ý chí vượt khó, tinh thần hiếu học và khát vọng cống hiến cho dân tộc.

Trong quá trình bôn ba qua nhiều quốc gia, Người tiếp thu những giá trị tiến bộ của thời đại để tìm ra con đường cứu nước phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Tuy nhiên, điều làm nên sự vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ ở khả năng tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại mà còn ở khả năng kết hợp những giá trị ấy với nền tảng văn hóa dân tộc được hình thành từ quê hương Kim Liên.

Trong tư tưởng của Người luôn có sự hòa quyện giữa dân tộc và nhân loại, giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc Việt Nam và tinh thần quốc tế. Tình yêu quê hương được nâng lên thành tình yêu Tổ quốc; tình làng nghĩa xóm được phát triển thành tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc; lòng thương người trở thành triết lý nhân văn sâu sắc; đức tính cần kiệm của người dân quê trở thành phong cách sống mẫu mực của một lãnh tụ cách mạng.

Vì thế, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là sự kết tinh những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc mà còn là sự phát triển ở tầm cao mới của những giá trị ấy. Trong sự kết tinh đó, Kim Liên chính là điểm khởi đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.