5 điểm mới của Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025

Tại Họp báo, đồng chí Phạm Thanh Hà, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước đã công bố lệnh của Chủ tịch nước về công bố 15 luật, 01 pháp lệnh vừa được Quốc hội thông qua. Trong đó, có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự do Bộ Công an chủ trì soạn thảo.

Phát biểu tại Họp báo, Thứ trưởng Lê Quốc Hùng đã giới thiệu những nội dung cơ bản của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự. Theo đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự gồm 4 điều, trong đó Điều 1 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung 39 điều luật); Điều 2 sửa đổi bổ sung một số điều của các luật có liên quan (Luật Thi hành án hình sự, Luật Đặc xá; Luật Phòng, chống mua bán người và Luật CAND); Điều 3 quy định .về hiệu lực thi hành và Điều 4 quy định về điều khoản chuyển tiếp.

Cụ thể, Luật sử đổi Bộ luật Hình sự 2025 đã bỏ hình phạt tử hình đối với các tội danh này gồm:

- Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109);

- Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114);

- Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh (Điều 194);

- Vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250);

- Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421);

- Gián điệp (Điều 110);

- Tham ô tài sản (Điều 353);

- Nhận hối lộ (Điều 354).

Về điều khoản chuyển tiếp, Luật quy định hình phạt tử hình đã tuyên trước ngày 01/7/2025 đối với người phạm 8 tội danh nêu trên của Bộ luật Hình sự mà chưa thi hành án thì không thi hành và chánh án TAND tối cao quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Khoản 4 Điều 1 "4. Sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 63 Luật sửa đổi, riêng đối với Tội tham ô tài sản và Tội nhận hối lộ, sau khi bỏ hình phạt tử hình, nhằm bảo đảm thu hồi tài sản do phạm tội mà có, đồng thời khuyến khích người phạm tội tích cực khai báo trong quá trình giải quyết vụ án, Luật đã sửa đổi, bổ sung quy định tại khoản 1 Điều 63 theo hướng:

Người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ chỉ có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn".

Một nội dung đáng chú ý khác là việc bổ sung tội sử dụng trái phép chất ma túy. Pháp luật hiện hành đang quy định xử lý về tội tàng trữ trái phép chất ma túy và tội danh này chủ yếu là đối với người tàng trữ để sử dụng.

Như vậy, một người sau khi mua chất ma túy để sử dụng, nếu chưa kịp sử dụng mà bị phát hiện thì bị xử lý về hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy, còn nếu đang hoặc đã sử dụng thì lại không bị xử lý về hành vi tương ứng.

Việc bổ sung tội sử dụng trái phép chất ma túy là cần thiết trong tình hình hiện nay. Theo đó, bổ sung tội danh “sử dụng trái phép chất ma túy” (Điều 256a) theo hướng chỉ xử lý những người đang trong quá trình cai nghiện hoặc vừa kết thức quá trình cai nghiện ma túy mà tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy, nhằm giảm tình trạng sử dụng ma túy và tăng hiệu quả quản lý.

Theo đó, khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi quy định người nào sử dụng trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm:

- Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;

- Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;

- Đang trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;

- Đang trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.

Người nào tái phạm về tội này thì bị phạt tù từ 3 năm đến 5 năm.

Còn Khoản 12 Điều 1 đã sửa đổi, bổ sung các điều 235, 236, 237, 238 và 239, quy định tăng mức hình phạt tù khởi điểm đối với một số tội về môi trường, an toàn thực phẩm, ma túy. Bao gồm: Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235); Tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại (Điều 236); Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248); Tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249); Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (Điều 317)...

Việc tăng mức hình phạt nêu trên là phù hợp với yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong thời điểm hiện nay và những năm tiếp theo.

Bên cạnh đó, việc nâng mức hình phạt tiền được tính toán áp dụng đối với một số tội về hàng giả, môi trường, an toàn thực phẩm, tham nhũng, bởi thực tiễn cho thấy, đây là những loại tội phạm thu lợi nhuận bất chính rất lớn từ hành vi phạm tội.

Tuy nhiên, hiện mức phạt tiền đối với tội này là tương đối thấp, chưa thực sự tương xứng với tính chất của tội phạm, chưa bảo đảm tính răn đe cần thiết, nhiều đối tượng sẵn sàng thực hiện hành vi phạm tội để thu được lợi nhuận.

Do vậy, Luật sửa đổi đã nâng gấp đôi mức hình phạt tiền, việc nâng mức phạt tiền này phù hợp với đối tượng phạm tội và dựa trên tình hình phát triển kinh tế, xã hội, có tính đến các yếu tố biến động của giá cả, thu nhập bình quân đầu người...

Cuối cùng, Khoản 1 Điều 1 Luật sửa đổi đã sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 về việc không thi hành án tử hình đối với người bị kết án nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây: Phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; Người đủ 75 tuổi trở lên; Người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối (bổ sung mới).

Tại điều 49 của Bộ luật Hình sự, Luật đã thay cụm từ “cơ sở điều trị chuyên khoa” bằng cụm từ “cơ sở khám bệnh, chữa bệnh”, để đảm bảo sự linh hoạt trong bố trí cơ sở khám, chữa bệnh cho người bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, đồng thời đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh; đồng thời Luật cũng đã bổ sung quy định về “Sau khi có kết luận khỏi bệnh hoặc có kết luận đủ khả năng nhận thức, đủ khả năng điều khiển hành vi, người đó có thể chịu trách nhiệm hình sự” để phù hợp với khả năng kết luận của các cơ sở y tế hiện nay.

Đối với các luật có liên quan, các nội dung sửa đổi, bổ sung chủ yếu nhằm bảo đảm phù hợp, thống nhất với cơ cấu, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, được quy định tại các văn bản pháp luật khác.

Các luật, pháp lệnh vừa được thông qua, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025, bao gồm: 1/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND; 2/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự; 3/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, 4/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân; 5/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật: 6/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Luật Công đoàn, Luật Thanh niên và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; 7/ Luật Cán bộ, công chức; 8/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quốc tịch Việt Nam; 9/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính; 10/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 11 luật về quân sự, quốc phòng; 11/ Luật Thanh tra; 12/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Hải quan, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Quản lý sử dụng tài sản công; 13/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tổ tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án; 14/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân; 15/ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp; 16/ Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Thủ tục bắt giữ tàu biển, Pháp lệnh Thủ tục bắt giữ tàu bay, Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng, Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân và Pháp lệnh Chi phí tố tụng.