---
title: "Cận cảnh những cổ mộ của các danh tướng, bá hộ Sài Gòn thời xưa"
avatar: https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/110d9c3c-9fcf-487d-afe3-68b274fce98a.jpg
slug: can-canh-nhung-co-mo-cua-cac-danh-tuong-ba-ho-sai-gon-thoi-xua-13954
url: https://phapluatplus.baophapluat.vn/can-canh-nhung-co-mo-cua-cac-danh-tuong-ba-ho-sai-gon-thoi-xua-13954.html
published_at: 04:30 01/06/2017
updated_at: 04:30 01/06/2017
authors: 
source:
  name: Báo Pháp Luật Việt Nam
  domain: baophapluat.vn
  type: press
category: Multimedia > Emagazine
topics:
  - TRĂM NĂM
  - bí ẩn
  - tồn tại
  - Pháp luật plus
  - mộ cổ
  - địa chủ
  - bao cấp
  - TPHCM
  - danh tướng
  - sài gòn
  - bá hộ
  - kiến trúc
  - pháp luật Việt Nam
  - phapluatplus.vn
language: vi
content_type: article
---

# Cận cảnh những cổ mộ của các danh tướng, bá hộ Sài Gòn thời xưa

## Nhiều ngôi mộ cổ của các danh tướng, vị quan, bá hộ ngày xưa đang tồn tại ngay giữa Sài Gòn có kiến trúc “độc”, lạ nhưng không phải ai cũng biết.

  

###### [Hà Giang: Trả lại 175 can rượu không có tem nhãn cho chủ sở hữu](https://www.phapluatplus.vn/phap-luat-24h/ha-giang-tra-lai-175-can-ruou-khong-co-tem-nhan-cho-chu-so-huu-d44657.html "Hà Giang: Trả lại 175 can rượu không có tem nhãn cho chủ sở hữu")

###### [Phim “Người phán xử” tập 20: Phan Hải thẫn thờ sau khi tuyên bố ly hôn vợ](https://www.phapluatplus.vn/van-hoa/phim-nguoi-phan-xu-tap-20-phan-hai-than-tho-sau-khi-tuyen-bo-ly-hon-vo-d44663.html "Phim “Người phán xử” tập 20: Phan Hải thẫn thờ sau khi tuyên bố ly hôn vợ")

###### [Bản tin Giao thông Plus: Doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm lộ trình khí thải](https://www.phapluatplus.vn/video/ban-tin-giao-thong-plus-doanh-nghiep-phai-thuc-hien-nghiem-lo-trinh-khi-thai-d44635.html "Bản tin Giao thông Plus: Doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm lộ trình khí thải")

###### [Quảng Ninh: Sử dụng "tiểu xảo" nhiều khách hàng mất quyền đấu giá](https://www.phapluatplus.vn/thuong-truong/quang-ninh-su-dung-tieu-xao-nhieu-khach-hang-mat-quyen-dau-gia-d44662.html "Quảng Ninh: Sử dụng 'tiểu xảo' nhiều khách hàng mất quyền đấu giá  ")

###### [Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2017: Hai đội pháo hoa gần 100 năm tuổi đọ sức trong đêm Thủy](https://www.phapluatplus.vn/van-hoa/le-hoi-phao-hoa-quoc-te-da-nang-2017-hai-doi-phao-hoa-gan-100-nam-tuoi-do-suc-trong-dem-thuy-d44651.html "Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2017: Hai đội pháo hoa gần 100 năm tuổi đọ sức trong đêm Thủy")

  

![Nằm ở hẻm 19 đường Hồ Văn Hu&ecirc; (quận Ph&uacute; Nhuận, TP.HCM) l&agrave; khu lăng mộ gi&oacute; của &ocirc;ng V&otilde; T&aacute;nh (?-1801), l&agrave; một vị tướng theo ph&ograve; ch&uacute;a Nguyễn &Aacute;nh. Tương truyền với t&agrave;i tr&iacute; phi thường, &ocirc;ng V&otilde; T&aacute;nh c&ugrave;ng hai người kh&aacute;c được người đời trước truyền nhau l&agrave; &ldquo;Gia Định tam h&ugrave;ng&rdquo;.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/d6df7ca3-e119-43af-a0f9-d7f48ef460fe.jpg)

Nằm ở hẻm 19 đường Hồ Văn Huê (quận Phú Nhuận, TP.HCM) là khu lăng mộ gió của ông Võ Tánh (?-1801), là một vị tướng theo phò chúa Nguyễn Ánh. Tương truyền với tài trí phi thường, ông Võ Tánh cùng hai người khác được người đời trước truyền nhau là “Gia Định tam hùng”.

![Mộ ch&iacute;nh của &ocirc;ng ở B&igrave;nh Định. V&igrave; kh&ocirc;ng đưa được thi thể của V&otilde; T&aacute;nh về Gia Định mai tang n&ecirc;n ch&uacute;a Nguyễn &Aacute;nh đ&atilde; tổ chức an tang &ocirc;ng tại Ph&uacute; Nhuận dưới h&igrave;nh thức &ldquo;mộ gi&oacute;&rdquo;. Phần mộ c&oacute; h&igrave;nh chữ nhật.. Ph&iacute;a sau mộ l&agrave; binh phong vẽ h&igrave;nh hạc, ngụ &yacute; v&otilde; tướng c&ocirc;ng cưỡi hạc về trời.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/c23a1f0d-da30-4a41-ad47-967bf6921089.jpg)

Mộ chính của ông ở Bình Định. Vì không đưa được thi thể của Võ Tánh về Gia Định mai tang nên chúa Nguyễn Ánh đã tổ chức an tang ông tại Phú Nhuận dưới hình thức “mộ gió”. Phần mộ có hình chữ nhật.. Phía sau mộ là binh phong vẽ hình hạc, ngụ ý võ tướng công cưỡi hạc về trời.

![Ng&ocirc;i mộ được ch&uacute;a Nguyễn &Aacute;nh x&acirc;y dựng tại Gia Định năm 1801. &nbsp;Mặt trước bức b&igrave;nh phong tiền vẽ h&igrave;nh con hổ. Mặt sau vẽ h&igrave;nh &ldquo;Long m&atilde; h&agrave; đồ&rdquo; - tr&ecirc;n lưng con long m&atilde; c&oacute; cột thanh gươm tr&ecirc;n chồng binh thư, quanh m&igrave;nh long m&atilde; l&agrave; những đốm lửa tượng trưng cho người c&oacute; t&agrave;i thao lược, nhưng phải tự thi&ecirc;u để tỏ kh&iacute; tiết.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/5017b75f-aba1-4449-bef5-e9368d55ab64.jpg)

Ngôi mộ được chúa Nguyễn Ánh xây dựng tại Gia Định năm 1801. Mặt trước bức bình phong tiền vẽ hình con hổ. Mặt sau vẽ hình “Long mã hà đồ” - trên lưng con long mã có cột thanh gươm trên chồng binh thư, quanh mình long mã là những đốm lửa tượng trưng cho người có tài thao lược, nhưng phải tự thiêu để tỏ khí tiết.

![Cận cảnh những cổ mộ của c&aacute;c danh tướng, b&aacute; hộ S&agrave;i G&ograve;n thời xưa](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/0be878e2-fc80-4b75-b31d-5b377718b9a8.jpg)

![&nbsp;Khu mộ cổ G&ograve; Qu&eacute;o&nbsp;gồm 17 ng&ocirc;i mộ t&aacute;ng hợp chất cổ &ocirc; dước, nằm tọa lạc phường B&igrave;nh Trưng Đ&ocirc;ng (quận 2, TP.HCM), trong đ&oacute; c&oacute; hai ng&ocirc;i mộ độc đ&aacute;o của quan lại xưa.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/93e77122-0492-4c85-95a8-ece59f2fdf69.jpg)

Khu mộ cổ Gò Quéo gồm 17 ngôi mộ táng hợp chất cổ ô dước, nằm tọa lạc phường Bình Trưng Đông (quận 2, TP.HCM), trong đó có hai ngôi mộ độc đáo của quan lại xưa.

![&nbsp; G&ograve; Qu&eacute;o (G&ograve; C&aacute;t) l&agrave; một g&ograve; rộng lớn cao 2,5 m bao quanh bởi rạch Giồng &Ocirc;ng Tố.&nbsp;](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/af0babe1-b210-4fa3-8bcf-69e3eb430e1f.jpg)

Gò Quéo (Gò Cát) là một gò rộng lớn cao 2,5 m bao quanh bởi rạch Giồng Ông Tố.

![Cận cảnh những cổ mộ của c&aacute;c danh tướng, b&aacute; hộ S&agrave;i G&ograve;n thời xưa](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/9139fc17-3901-41b3-94cd-ace76cfce4fd.jpg)

![Quần thể mộ c&oacute; hai ng&ocirc;i mộ cổ từ thời vua Gia Long v&agrave; vua Tự Đức l&agrave; ng&ocirc;i mộ &ocirc;ng Triệt thanh hầu Phạm Quang Triệt v&agrave; mộ &ocirc;ng Phạm Duy Trinh.&nbsp;](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/93d76f3f-a1fc-4b4c-bdc0-d824c095c9fe.jpg)

Quần thể mộ có hai ngôi mộ cổ từ thời vua Gia Long và vua Tự Đức là ngôi mộ ông Triệt thanh hầu Phạm Quang Triệt và mộ ông Phạm Duy Trinh.

![Quần thể mộ cổ n&agrave;y c&oacute; tuổi đời gần 200 năm. C&aacute;c cơ quan chức năng nhận định khu mộ cổ n&agrave;y nhiều khả năng l&agrave; nghĩa trang của họ Phạm bị hoang phế.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/bf40cfdb-9792-4a63-9c96-8527ca404ce0.jpg)

Quần thể mộ cổ này có tuổi đời gần 200 năm. Các cơ quan chức năng nhận định khu mộ cổ này nhiều khả năng là nghĩa trang của họ Phạm bị hoang phế.

![Nằm s&acirc;u trong con hẻm ngoằn ngo&egrave;o đường số 10 (phường Linh Chiểu, quận Thủ Đức) khu mộ đ&aacute; của &ocirc;ng Tạ Dương Minh đ&atilde; gần 130 năm tuổi.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/c9058ac2-099b-424b-aeb0-6c54c5551966.jpg)

Nằm sâu trong con hẻm ngoằn ngoèo đường số 10 (phường Linh Chiểu, quận Thủ Đức) khu mộ đá của ông Tạ Dương Minh đã gần 130 năm tuổi.

![Theo nhiều t&agrave;i liệu đ&atilde; ghi ch&eacute;p, &ocirc;ng Tạ Dương Minh l&agrave; một người minh hương l&aacute;nh nạn sang Việt Nam đến khu vực n&agrave;y khai khẩn, lập ấp tại v&ugrave;ng Linh Chiểu xưa v&agrave; lập ng&ocirc;i chợ đầu ti&ecirc;n mang t&ecirc;n hiệu &ocirc;ng l&agrave; chợ Thủ Đức. Hiện, ng&ocirc;i chợ hơn 100 tuổi vẫn giữ được kiến tr&uacute;c cổ, l&agrave; nơi bu&ocirc;n b&aacute;n c&oacute; tiếng của th&agrave;nh phố.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/c16f02a8-97e0-497c-9860-c4f82a65002e.jpg)

Theo nhiều tài liệu đã ghi chép, ông Tạ Dương Minh là một người minh hương lánh nạn sang Việt Nam đến khu vực này khai khẩn, lập ấp tại vùng Linh Chiểu xưa và lập ngôi chợ đầu tiên mang tên hiệu ông là chợ Thủ Đức. Hiện, ngôi chợ hơn 100 tuổi vẫn giữ được kiến trúc cổ, là nơi buôn bán có tiếng của thành phố.

![Tr&ecirc;n mộ c&oacute; ghi mộ &ocirc;ng họ Tạ, t&ecirc;n h&uacute;y l&agrave; Huy, t&ecirc;n hiệu l&agrave; Thủ Đức, l&agrave; Tiền hiền th&ocirc;n Linh Chiểu Đ&ocirc;ng. Chết ng&agrave;y 19 th&aacute;ng 6. Hương chức th&ocirc;n Linh Chiểu Đ&ocirc;ng lập bia mộ v&agrave;o ng&agrave;y tốt th&aacute;ng 2 năm Canh Dần (1890). Mộ Tiền hiền Tạ Dương Minh do hương chức th&ocirc;n Linh Chiểu Đ&ocirc;ng cải t&aacute;ng. Nấm mộ c&oacute; h&igrave;nh &ldquo;ngưu mi&ecirc;n&rdquo; &ndash; tức tr&acirc;u nằm ngủ (c&oacute; người cho l&agrave; voi phục).](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/748b3d6b-8456-40ac-808f-2f0ebb424ef9.jpg)

Trên mộ có ghi mộ ông họ Tạ, tên húy là Huy, tên hiệu là Thủ Đức, là Tiền hiền thôn Linh Chiểu Đông. Chết ngày 19 tháng 6. Hương chức thôn Linh Chiểu Đông lập bia mộ vào ngày tốt tháng 2 năm Canh Dần (1890). Mộ Tiền hiền Tạ Dương Minh do hương chức thôn Linh Chiểu Đông cải táng. Nấm mộ có hình “ngưu miên” – tức trâu nằm ngủ (có người cho là voi phục).

![Ng&ocirc;i mộ nằm c&aacute;ch đường Trương Định (phường Bến Th&agrave;nh, quận 1) khoảng 30m, b&ecirc;n trong khu&ocirc;n vi&ecirc;n c&ocirc;ng vi&ecirc;n Tao Đ&agrave;n. Theo c&aacute;c t&agrave;i liệu S&agrave;i G&ograve;n xưa, mộ phần l&agrave; nơi ch&ocirc;n cất của vợ chồng một người Việt gốc Hoa họ L&acirc;m. Đ&acirc;y l&agrave; ng&ocirc;i mộ được c&ocirc;ng nhận di t&iacute;ch cấp th&agrave;nh phố.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/104491d6-7f9c-40b4-aebc-0057946dfad8.jpg)

Ngôi mộ nằm cách đường Trương Định (phường Bến Thành, quận 1) khoảng 30m, bên trong khuôn viên công viên Tao Đàn. Theo các tài liệu Sài Gòn xưa, mộ phần là nơi chôn cất của vợ chồng một người Việt gốc Hoa họ Lâm. Đây là ngôi mộ được công nhận di tích cấp thành phố.

![B&ecirc;n trong quần thể n&agrave;y c&oacute; tiền sảnh, s&acirc;n thờ v&agrave; nh&agrave; mồ. Trước mộ c&oacute; bia bằng chữ H&aacute;n. Căn cứ từ tấm bia n&agrave;y c&oacute; thể x&aacute;c định, người nằm trong mộ kia l&agrave; &ocirc;ng L&acirc;m Tam Lang (mất năm 1795) v&agrave; vợ l&agrave; b&agrave; Mai Thị X&atilde; (chưa x&aacute;c định năm sinh, năm mất). Từ d&ograve;ng chữ tr&ecirc;n bia](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/9cb23f85-be41-4a69-8cfb-5dc8764e1aff.jpg)

Bên trong quần thể này có tiền sảnh, sân thờ và nhà mồ. Trước mộ có bia bằng chữ Hán. Căn cứ từ tấm bia này có thể xác định, người nằm trong mộ kia là ông Lâm Tam Lang (mất năm 1795) và vợ là bà Mai Thị Xã (chưa xác định năm sinh, năm mất). Từ dòng chữ trên bia "Đại Nam” ngôi mộ có thể được xây vào thời Minh Mạng khi quốc hiệu nước ta lúc bấy giờ là Đại Nam.

![&Ocirc;ng L&acirc;m Tam Lang được một số t&agrave;i liệu x&aacute;c định l&agrave; &ocirc;ng tổ c&oacute; hậu duệ đời thứ 4 l&agrave; cụ L&acirc;m Quang Ky - Ph&oacute; tướng của anh h&ugrave;ng d&acirc;n tộc Nguyễn Trung Trực. Hậu duệ đời thứ bảy l&agrave; &ocirc;ng L&acirc;m Đ&igrave;nh Ph&ugrave;ng lại kh&ocirc;ng theo nghiệp binh đao, l&agrave; nhạc sĩ Lam Phương, bắt đầu s&aacute;ng t&aacute;c nhạc khi mới 13 tuổi.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/6092d4ee-3e3e-4693-aff6-01c6205d8aa6.jpg)

Ông Lâm Tam Lang được một số tài liệu xác định là ông tổ có hậu duệ đời thứ 4 là cụ Lâm Quang Ky - Phó tướng của anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Hậu duệ đời thứ bảy là ông Lâm Đình Phùng lại không theo nghiệp binh đao, là nhạc sĩ Lam Phương, bắt đầu sáng tác nhạc khi mới 13 tuổi.

![Tọa lạc trong hẻm đường Ph&uacute; Thọ H&ograve;a, quận T&acirc;n Ph&uacute; l&agrave; cổ mộ rộng khoảng 100 m2 v&agrave; được x&acirc;y từ 110 năm trước của vợ chồng &ocirc;ng L&yacute; Tường Quan (tức b&aacute; hộ Xường) - người đứng thứ ba trong bốn người gi&agrave;u c&oacute; nhất S&agrave;i G&ograve;n xưa.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/dd4eb2b0-56a4-431f-926e-40cffb37e677.jpg)

Tọa lạc trong hẻm đường Phú Thọ Hòa, quận Tân Phú là cổ mộ rộng khoảng 100 m2 và được xây từ 110 năm trước của vợ chồng ông Lý Tường Quan (tức bá hộ Xường) - người đứng thứ ba trong bốn người giàu có nhất Sài Gòn xưa.

![B&aacute; hộ Xường t&ecirc;n thật l&agrave; L&yacute; Tường Quan (1842-1896). Do &ocirc;ng c&ograve;n c&oacute; t&ecirc;n l&agrave; Xường, lại rất gi&agrave;u c&oacute; n&ecirc;n người ta c&ograve;n gọi l&agrave; B&aacute; hộ Xường hay Hộ Xường. Ở thời kỳ đầu Ph&aacute;p đến chiếm đ&oacute;ng Việt Nam, trong d&acirc;n gian c&oacute; c&acirc;u:&nbsp;Nhất Sỹ, nh&igrave; Phương, tam Xường, tứ Định.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/5bcd48ed-7151-44a9-a8ce-74160190c2eb.jpg)

Bá hộ Xường tên thật là Lý Tường Quan (1842-1896). Do ông còn có tên là Xường, lại rất giàu có nên người ta còn gọi là Bá hộ Xường hay Hộ Xường. Ở thời kỳ đầu Pháp đến chiếm đóng Việt Nam, trong dân gian có câu: Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Định.

![Đ&acirc;y l&agrave; một trong ba cổ mộ được TP.HCM c&ocirc;ng nhận l&agrave; di t&iacute;ch kiến tr&uacute;c nghệ thuật.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/769a6757-be9b-42c7-8fb8-3c18f6d8ece8.jpg)

Đây là một trong ba cổ mộ được TP.HCM công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật.

![Khu nh&agrave; mồ nơi an nghỉ của cụ Trương Vĩnh K&yacute; (1837-1898) nằm tr&ecirc;n đường Trần Hưng Đạo, quận 5. Cụ Trương Vĩnh K&yacute; l&agrave; người Việt được vinh danh l&agrave; một trong 18 nh&agrave; th&ocirc;ng th&aacute;i thế giới.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/298f8169-b1fb-4ae7-afc4-292b93b606de.jpg)

Khu nhà mồ nơi an nghỉ của cụ Trương Vĩnh Ký (1837-1898) nằm trên đường Trần Hưng Đạo, quận 5. Cụ Trương Vĩnh Ký là người Việt được vinh danh là một trong 18 nhà thông thái thế giới.

![Trong nh&agrave; mộ c&oacute; 3 mộ phần, gồm 3 bia đ&aacute; kh&aacute;c m&agrave;u c&oacute; chiều rộng khoảng 1m v&agrave; d&agrave;i gần 2m được l&aacute;t băng phẳng. Mộ cụ Trương Vĩnh K&yacute; nằm ở giữa, hai b&ecirc;n l&agrave; người vợ v&agrave; con trai cả.](https://cdn.baophapluat.vn/uploaded/images/2026/03/19/434c1965-075a-4e86-87df-8dcfdebd9433.jpg)

Trong nhà mộ có 3 mộ phần, gồm 3 bia đá khác màu có chiều rộng khoảng 1m và dài gần 2m được lát băng phẳng. Mộ cụ Trương Vĩnh Ký nằm ở giữa, hai bên là người vợ và con trai cả.
